Zweryfikuj, czy dla obszaru objętego audytem sporządzono Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem (DZPW).

• Zidentyfikuj dokument:
• tytuł, nazwę, numer lub inne oznaczenie;
• pracodawcę i zakład, którego dotyczy;
• instalację, proces lub miejsce pracy objęte dokumentem;
• datę i oznaczenie wersji, jeżeli w zakładzie stosuje się taki system;
• ocenę ryzyka stanowiącą podstawę sporządzenia DZPW — zawartą w dokumencie albo wskazaną w powiązanym opracowaniu.

• Krótko przejrzyj treść lub spis treści. Sprawdź, czy przedstawiony dokument rzeczywiście ma charakter DZPW, a nie jest wyłącznie klasyfikacją stref, projektem technicznym, raportem doboru lub innym opracowaniem dotyczącym jednego zagadnienia.

§ 7 ust. 3 wskazuje, że DZPW powinien zawierać w szczególności opis środków ochronnych, wykaz przestrzeni zagrożonych wybuchem wraz z klasyfikacją na strefy, wymagane oświadczenia pracodawcy, terminy przeglądów środków ochronnych oraz — gdy dotyczy — zasady koordynacji prac osób wykonujących pracę na rzecz różnych pracodawców.

• Jeżeli DZPW odwołuje się do innych dokumentów lub został z nimi połączony, ustal ich oznaczenia i rolę. Nie musisz na tym etapie szczegółowo oceniać ich treści.

• Jeżeli DZPW nie jest dostępny podczas audytu, poproś o jego udostępnienie. Samo ustne zapewnienie o istnieniu dokumentu traktuj jako informację do weryfikacji, a nie jako podstawę odpowiedzi „TAK”.

Oczekiwane dowody:

• DZPW;
• ocena ryzyka, na podstawie której został sporządzony;
• dokumenty połączone z DZPW zgodnie z § 7 ust. 4, jeżeli zastosowano taką formę;
• informacja od osoby odpowiedzialnej za dokumentację, jeżeli status lub zakres dokumentu wymaga wyjaśnienia.

Szczegółową aktualność, kompletność i prawidłowość treści DZPW oceniaj w kolejnych pytaniach audytu.

Zacznij od osi czasu: DZPW → zmiany → stan obecny.

• Ustal punkt odniesienia
• datę sporządzenia lub ostatniej aktualizacji DZPW;
• wersję dokumentu obowiązującą dla obszaru objętego audytem;
• proces i instalację opisane w tej wersji.

• Ustal, co zmieniło się od tej daty Sprawdź w szczególności:
• surowce, produkty, receptury i właściwości materiałów;
• sposób prowadzenia procesu i istotnych operacji;
• temperaturę, ciśnienie, wydajność, prędkość przepływu i inne parametry mogące mieć znaczenie;
• urządzenia, połączenia technologiczne i sposób przemieszczania materiału w procesie;
• odpylanie, wentylację, zabezpieczenia przeciwwybuchowe, automatykę i blokady;
• sposób eksploatacji, konserwacji i organizację pracy.

Pamiętaj, że zmiana procesu nie musi wiązać się z rozbudową instalacji o nowe urządzenia ani z wymianą istniejącego urządzenia.

• Szukaj dowodów zmian Mogą nimi być:
• wcześniejsze i aktualne wersje DZPW, opisów procesu, instrukcji, receptur i schematów;
• PFD/P&ID oraz dokumentacja projektowa i powykonawcza;
• dokumentacja zmian lub MoC, jeżeli jest stosowana;
• protokoły odbioru, uruchomienia i serwisu;
• dane procesowe i zapisy zmian nastaw;
• fotografie historyczne i aktualne;
• oględziny oraz rozmowy z technologiem, operatorem i utrzymaniem ruchu.

Jeżeli DZPW opisuje stan, który podczas oględzin wygląda lub funkcjonuje inaczej, ustal co zostało zmienione, kiedy i czy zmiana mogła wpływać na wynik oceny ryzyka. Sam fakt różnicy nie przesądza jeszcze odpowiedzi „NIE”.

• Dla każdej istotnej zmiany sprawdź
• czy jej wpływ na ryzyko został oceniony;
• czy wynik oceny uwzględniono w DZPW;
• czy w razie potrzeby zaktualizowano wymagane środki ochronne i dokumentację.

Zasada oceny:

• brak zmian mogących wpływać na wynik oceny ryzyka — „TAK”;
• zmiany wystąpiły i zostały ocenione oraz uwzględnione — „TAK”;
• potwierdzona zmiana mogąca wpływać na wynik oceny ryzyka nie została uwzględniona — „NIE”;
• nie można ustalić historii zmian, ich znaczenia albo sposobu uwzględnienia — „NIE WIEM”.

Porównaj zakres DZPW i dokumentacji powiązanej z rzeczywistym układem procesowym.

• Prześledź proces
• zidentyfikuj kolejne węzły technologiczne i operacje wykonywane w obszarze objętym audytem;
• ustal, jak materiał jest przemieszczany, przetwarzany i gromadzony pomiędzy węzłami;
• uwzględnij urządzenia procesowe i pomocnicze;
• sprawdź czynności okresowe, pomocnicze i nietypowe, jeżeli mogą zmieniać warunki zagrożenia.

• Porównaj dokumentację ze stanem rzeczywistym Sprawdź:
• stosowane materiały, produkty, receptury i istotne parametry procesu;
• aktualne urządzenia i połączenia technologiczne;
• przestrzenie zagrożone wybuchem i ich klasyfikację;
• miejsca pracy połączone poprzez otwory z innymi miejscami, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa — zgodnie z § 4 ust. 5;
• rurociągi, kanały, transport pneumatyczny i mechaniczny, odpylanie, wentylację, wspólne kolektory, obejścia i odgałęzienia;
• rozbudowy, przebudowy i rozwiązania tymczasowe;
• zgodność opisów procesu, PFD/P&ID, schematów technologicznych i dokumentacji powykonawczej z tym, co rzeczywiście znajduje się na instalacji.

• Sprawdź powiązania wychodzące poza formalny zakres Jeżeli dla zrozumienia ocenianego węzła trzeba sprawdzić, dokąd prowadzi przewód, transport, odpylanie lub inne połączenie, prześledź je do najbliższego logicznego punktu pozwalającego ocenić jego znaczenie. W raporcie oddziel zasadniczy zakres audytu od elementów sprawdzonych pomocniczo.

• Dokumentuj rozbieżności Jeżeli stwierdzisz nowy przewód, króciec, obejście, odgałęzienie, urządzenie lub inną część procesu nieujęte w aktualnej dokumentacji, zapisz i — jeżeli jest to bezpieczne — sfotografuj rozbieżność. Następnie osobno sprawdź, czy zmiana została oceniona i czy wynikające z niej wymagania ochronne zostały uwzględnione.

Oczekiwane dowody:

• DZPW i ocena ryzyka;
• aktualne opisy procesu, instrukcje i dane procesowe;
• klasyfikacja stref;
• PFD/P&ID i schematy technologiczne;
• dokumentacja projektowa, powykonawcza i dokumentacja zmian;
• oględziny i obserwacja procesu;
• rozmowy z technologiem, operatorem, utrzymaniem ruchu lub innymi osobami znającymi rzeczywisty przebieg procesu.

• Sprawdź drogi, którymi pył lub skutki zdarzenia mogą przejść poza główny ciąg procesu Zwróć uwagę na:
• wspólne kolektory odpylania, przewody aspiracyjne i kanały wentylacyjne;
• powrót oczyszczonego powietrza z odpylaczy do pomieszczeń lub innych części instalacji, jeżeli występuje;
• przewody wyrównawcze, obejścia, spusty, odpowietrzenia i inne połączenia, które mogą tworzyć nieoczywistą drogę transportu pyłu, płomienia, gorących cząstek albo fali ciśnienia;
• miejsca, do których pył może migrować i odkładać się poza bezpośrednim punktem emisji.

Nie oznacza to automatycznie, że każde takie połączenie jest niedopuszczalne. Celem jest potwierdzenie, że zostało rozpoznane i nie tworzy pominiętej części scenariusza.

Ustal, czy sposób ochrony można prześledzić od rzeczywistego procesu i rozpoznanego zagrożenia do przyjętego środka lub działania.

Sprawdź w szczególności:

• rzeczywiste etapy procesu, czynności, materiały i warunki pracy — nie tylko podczas ustalonej produkcji, ale także podczas rozruchu, zatrzymania, opróżniania, czyszczenia, usuwania zatorów, zmiany produktu, ponownego uruchomienia i innych rzeczywistych stanów przejściowych lub zakłóceniowych, jeżeli mogą zmieniać zagrożenie,
• rozpoznane scenariusze wystąpienia i zapłonu atmosfery wybuchowej,
• środki ograniczające możliwość powstania atmosfery wybuchowej, np. rozwiązania procesowe, odpylanie/odkurzanie, ograniczanie nagromadzeń albo inertyzację — jeżeli mają zastosowanie,
• środki ograniczające możliwość wystąpienia efektywnego źródła zapłonu, np. kontrolę temperatury lub poślizgu, ograniczanie dostawania się ciał obcych, uziemienie i inne środki właściwe dla procesu,
• środki ograniczające skutki i propagację wybuchu, jeżeli są potrzebne,
• podstawę przyjęcia albo świadomego niestosowania określonego rozwiązania,
• sposób uwzględnienia prawdopodobieństwa i konsekwencji istotnych scenariuszy,
• istotne przesłanki ujawnione podczas oględzin, obserwacji procesu lub rozmów, których nie opisano w aktualnej dokumentacji.

Jeżeli dalszych środków ochrony nie zastosowano dlatego, że środek zapobiegawczy uznano za wystarczający, sprawdź go głębiej niż tylko przez potwierdzenie jego obecności. Dla prostych funkcji ustal co najmniej: co jest monitorowane, gdzie, jakie są progi alarmu/wyłączenia, jaka jest rzeczywista reakcja procesu i czy funkcja jest utrzymywana lub okresowo sprawdzana. Nie jest to pełna walidacja automatyki.

Dla inertyzacji lub innego rozwiązania o charakterze projektowym oczekuj dokumentacji technicznej/projektowej pozwalającej ustalić m.in. przyjęte parametry graniczne, miejsca pomiaru, logikę reakcji, warunki uruchomienia i zachowanie przy utracie medium, zasilania lub wiarygodnego pomiaru — stosownie do danego rozwiązania. Jeżeli takiej dokumentacji nie ma i nie można odtworzyć podstaw działania systemu, jest to istotna luka.

Dowodami i źródłami mogą być m.in. DZPW wraz z oceną ryzyka stanowiącą podstawę jego sporządzenia, opis procesu i instrukcje, PFD/P&ID i schematy technologiczne, dokumentacja projektowa i powykonawcza, raporty doboru, dokumentacja techniczna właściwych urządzeń i systemów, certyfikaty i ich załączniki, przepisy i właściwe normy, dokumentacja zmian, oględziny, fotografie, dane eksploatacyjne oraz informacje od osób znających proces. Publikacje i materiały branżowe mogą wskazać temat do sprawdzenia, ale dla konkretnego zastosowania należy w miarę potrzeby dotrzeć do właściwego źródła technicznego.

## Inżynierskie punkty kontrolne koncepcji

Dane materiałowe — w zakresie istotnym dla scenariusza:

• potwierdź tożsamość materiału i miejsce procesu, którego dotyczą dane;
• sprawdź, czy mielenie, suszenie, segregacja, ścieranie, odpylanie lub zmiana wilgotności może tworzyć inną frakcję niż próbka źródłowa;
• dla ograniczania skutków wybuchu zweryfikuj źródło Pmax i Kst, jeżeli są używane;
• dla zapobiegania zapłonowi zweryfikuj odpowiednie parametry, np. MIE, temperatury zapłonu obłoku/warstwy i właściwości elektrostatyczne — jeżeli wpływają na decyzję;
• dla inertyzacji lub oceny powstawania atmosfery sprawdź odpowiednie dane, np. graniczne stężenie tlenu i minimalne stężenie wybuchowe — jeżeli są podstawą ochrony.

Źródła zapłonu — przejdź przez te, które są wiarygodne dla procesu:

• gorące powierzchnie i przegrzewanie;
• płomień, gorące gazy, żar i gorące cząstki;
• tarcie, uderzenia, łożyska, niewspółosiowość, poślizg, uszkodzenia elementów wirujących i ciała obce;
• urządzenia elektryczne i ich przydatność do rzeczywistej strefy/pyłu;
• wyładowania elektrostatyczne, połączenia wyrównawcze i uziemienie;
• samozagrzewanie, tlenie i inne reakcje egzotermiczne;
• inne źródła wynikające z konkretnej technologii, np. sprężanie adiabatyczne — jeżeli scenariusz jest realny.

Warstwy i nagromadzenia pyłu:

• ustal, gdzie pył może się odkładać oraz czy sprzątanie i ograniczanie emisji są elementem koncepcji;
• zwróć uwagę na możliwość wtórnego wzbudzenia pyłu, migracji do sąsiednich przestrzeni oraz wpływu warstwy na temperaturę powierzchni;
• jeżeli materiał ma skłonność do samozagrzewania, sprawdź czy oceniono czas, temperaturę, wielkość nagromadzenia i warunki procesu odpowiednie dla danego przypadku.

Inertyzacja — jeżeli jest używana jako warstwa ochrony:

• ustal podstawę granicznego stężenia tlenu i przyjętą wartość operacyjną z marginesem bezpieczeństwa;
• sprawdź punkty i reprezentatywność pomiaru tlenu, progi alarmowe/wyłączeniowe i reakcję procesu;
• sprawdź zachowanie przy utracie gazu obojętnego, energii, pomiaru oraz podczas rozruchu, zatrzymania i otwierania układu.

Odporność na wybuch — jeżeli przyjęto containment zamiast kontrolowanego odciążania/tłumienia:

• potwierdź granice układu, przyjętą odporność/ciśnienie i dokumentację techniczną urządzenia;
• sprawdź, czy połączenia, włazy, armatura i elementy współpracujące nie tworzą nieudokumentowanej słabszej granicy układu.

Sprawdź wcześniejsze DZPW, oceny ryzyka, projekty, koncepcje, raporty, audyty i wykazy działań dotyczące ocenianego zakresu.

Dla każdego istotnego wcześniejszego zapisu ustal kolejno:

• czego dotyczył i do jakiego miejsca, urządzenia, procesu lub połączenia się odnosił;
• czy był wymaganiem, działaniem przyjętym do realizacji czy jedynie rekomendacją;
• z czego wynikał jego status;
• czy został wykonany;
• czy później podjęto udokumentowaną decyzję o zmianie lub zastosowaniu rozwiązania zastępczego;
• jakie dowody potwierdzają stan wykonania.

Dowodami mogą być m.in. dokumentacja powykonawcza i odbiorowa, protokoły, zdjęcia, dokumentacja serwisowa, rejestry działań, oględziny oraz potwierdzenia od osób odpowiedzialnych.

Jeżeli potwierdzono, że działanie było wymagane lub przyjęte do realizacji, a nie zostało wykonane i nie ma późniejszej decyzji zmieniającej sposób realizacji — wybierz „NIE”.

Jeżeli nie można ustalić statusu zapisu albo stanu realizacji — wybierz „NIE WIEM” i wskaż, jakiego dowodu brakuje.

Jeżeli zastosowano rozwiązanie zastępcze, spróbuj prześledzić ciąg: wcześniejsze ustalenie → decyzja o zmianie → dokumentacja rozwiązania zastępczego → wykonanie/odbiór → stan rzeczywisty. Nie każdy dokument musi istnieć osobno, ale musi być możliwe wiarygodne ustalenie, co ostatecznie przyjęto i wykonano.

Zweryfikuj, czy wymagane środki ochrony można jednoznacznie przypisać do rzeczywistego procesu i instalacji.

Sprawdź:

• etapy procesu i czynności istotne dla ryzyka wybuchu,
• obszary i warunki pracy, których dotyczą wymagania,
• urządzenia i części instalacji wymagające konkretnej funkcji ochronnej,
• połączenia, dla których dokumentacja wskazuje wymaganie ochrony przed propagacją,
• sytuacje, dla których udokumentowano brak potrzeby zastosowania określonego środka,
• zgodność przypisania z aktualnym stanem procesu i instalacji,
• możliwość wskazania wiarygodnej podstawy każdego istotnego ustalenia.

Jako dowody można wykorzystać m.in.:

• DZPW wraz z oceną ryzyka stanowiącą podstawę jego sporządzenia,
• opis procesu, instrukcje i aktualne schematy technologiczne,
• koncepcję ochrony przed wybuchem,
• matryce scenariuszy i wymagań, jeżeli są stosowane,
• dokumentację projektową i raporty doboru,
• dokumentację zmian (MoC), jeżeli jest stosowana,
• oględziny i obserwację procesu,
• rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za proces i bezpieczeństwo.

Nie ograniczaj weryfikacji do mapowania zapisów dokumentacji. Jeżeli rzeczywisty przebieg procesu, obserwacja instalacji albo informacja od osób znających proces wskazuje na inne miejsce lub zakres zastosowania środka, odnotuj rozbieżność i sprawdź jej podstawę.

Zweryfikuj, czy wszystkie techniczne środki ochrony przed wybuchem wymagane w DZPW, ocenie ryzyka lub przyjętej koncepcji ochrony są rzeczywiście obecne i odpowiadają udokumentowanemu zakresowi ich zastosowania.

Podczas weryfikacji zwróć uwagę na:

• obecność każdego wymaganego środka technicznego,
• jego powiązanie z właściwą częścią procesu, obszarem, urządzeniem lub połączeniem,
• zgodność rodzaju zastosowanego środka z dokumentacją,
• zmiany procesu i instalacji, które mogły zmienić miejsce albo zakres wymaganego zabezpieczenia,
• brak nieudokumentowanych obejść, usuniętych lub pominiętych zabezpieczeń.

Jako dowody można wykorzystać m.in.:

• DZPW wraz z oceną ryzyka stanowiącą podstawę jego sporządzenia,
• koncepcję ochrony przed wybuchem i wykaz wymaganych środków,
• opis procesu i schematy technologiczne,
• dokumentację projektową i powykonawczą,
• protokoły odbioru,
• oznaczenia urządzeń i zabezpieczeń,
• oględziny oraz obserwację procesu,
• rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za eksploatację i bezpieczeństwo procesu.

Jeżeli oględziny, wiedza techniczna lub informacje od użytkownika wskazują na możliwy brak funkcji ochronnej, której nie opisano w dokumentacji, odnotuj to jako przesłankę i ustal właściwą podstawę techniczną. Sama ogólna obserwacja nie powinna zastępować oceny konkretnego przypadku.

Jeżeli środek zapobiegawczy jest kluczowym założeniem koncepcji, sprawdź go proporcjonalnie do jego znaczenia. Dla prostych funkcji może to obejmować punkt pomiaru, progi alarmu/wyłączenia, reakcję procesu i sposób okresowego sprawdzania. Dla inertyzacji lub podobnego rozwiązania projektowego oprzyj ocenę na dokumentacji projektowej/technicznej, a nie wyłącznie na oględzinach.

## Wskazówki do oględzin środków zapobiegawczych

Nie próbuj na miejscu projektować ani walidować każdego środka. Ustal przede wszystkim, czy funkcja, na której opiera się koncepcja, rzeczywiście istnieje i czy jej podstawowe elementy można powiązać z dokumentacją.

Przykładowo:

• dla monitorowania temperatury, poślizgu, drgań lub podobnej funkcji — zidentyfikuj punkt pomiaru, przewody/sygnał i miejsce, w którym użytkownik widzi alarm lub stan; jeżeli na tej funkcji oparto rezygnację z dalszej ochrony, sprawdź także progi i reakcję procesu z dokumentacji lub sterowania,
• dla wykrywania i gaszenia iskier — zidentyfikuj detektory, elementy wykonawcze/gaśnicze, centralę i źródło medium gaśniczego, jeżeli występuje. Podczas szybkich oględzin zwróć uwagę na mocne zabrudzenie lub zasłonięcie optyki, uszkodzone albo luźne mocowanie, czujnik umieszczony w miejscu szczególnie narażonym na odkładanie produktu, bezpośrednio w kolanie albo w strudze z wentylatora, otwarte nieszczelności/okna mogące wprowadzać światło do czujnika optycznego oraz stan instalacji płuczącej lub przedmuchu, jeżeli jest częścią systemu. Są to sygnały do porównania z instrukcją konkretnego rozwiązania — nie oceniaj liczby i rozmieszczenia czujników według jednej uniwersalnej reguły,
• dla inertyzacji — oczekuj dokumentacji projektowej i na jej podstawie ustal punkty pomiarowe, wartości graniczne, logikę działania oraz reakcję na utratę medium/pomiaru; same oględziny instalacji nie są wystarczającą podstawą do potwierdzenia skuteczności.

Jeżeli coś wygląda nietypowo, wykonaj zdjęcie kontekstu i oznaczenia, jeżeli jest to możliwe, oraz skieruj zagadnienie do weryfikacji z instrukcją lub dokumentacją projektu.

Dodatkowo sprawdź, czy w rzeczywistej instalacji nie pominięto innych wymaganych funkcji technicznych, w szczególności:

• urządzeń odpornych na wybuch, jeżeli na takiej odporności oparto koncepcję;
• inertyzacji wraz z podstawowymi elementami pomiaru i reakcji;
• monitorowania źródeł zapłonu, np. temperatury łożysk, poślizgu, drgań lub innych parametrów wymaganych dla konkretnego urządzenia;
• środków kontroli elektryczności statycznej, połączeń wyrównawczych i uziemienia, jeżeli są wymagane;
• urządzeń elektrycznych i nieelektrycznych przeznaczonych do pracy w danej atmosferze/strefie, jeżeli kwestia ta jest częścią przyjętej ochrony.

Nie wykonuj w tym miejscu pełnego przeglądu Ex według odrębnej normy, jeżeli nie należy on do zakresu XP-01. Jeżeli oznaczenia, dobór lub stan urządzeń budzą techniczną wątpliwość, odnotuj ją i skieruj do specjalistycznej weryfikacji.

Najpierw sprawdź, czy dokumentacja pozwala jednoznacznie ustalić, czego dotyczy. W części identyfikacyjnej lub na początku dokumentacji zidentyfikuj co najmniej:

• zakład lub lokalizację i obszar,
• chronione urządzenie, część procesu albo połączenie,
• zastosowane zabezpieczenie,
• podstawowe dane materiałowe i procesowe przyjęte do doboru.

Następnie sprawdź:

• raport, kartę doboru, obliczenia lub inne opracowanie właściwe dla danego rozwiązania,
• aktualność danych wejściowych względem rzeczywistego procesu,
• dokumentację producenta konkretnego produktu: instrukcję, deklarację zgodności, certyfikat wraz z załącznikami i warunkami stosowania — jeżeli dotyczą danego wyrobu,
• możliwość powiązania dokumentacji z rzeczywiście zamontowanym rozwiązaniem,
• dokumentację zmian i modernizacji.

Dokumentacja produktu i dokumentacja doboru do konkretnego zastosowania pełnią różne funkcje. Sam certyfikat albo sama instrukcja produktu nie potwierdzają, że rozwiązanie dobrano prawidłowo do tej instalacji.

Jeżeli dla danego zabezpieczenia dobór powinien obejmować obliczenia, audytor nie wykonuje ich ponownie, ale sprawdza, czy istnieją, jakie dane wejściowe przyjęto i czy dotyczą aktualnego zastosowania.

Dane materiałowe i scenariusze pracy:

• ustal źródło Kst, Pmax i innych parametrów istotnych dla doboru,
• jeżeli istnieje raport z badań, porównaj z nim wartości użyte w obliczeniach i sprawdź identyfikację próbki,
• oceń, czy próbka odpowiada materiałowi w aktualnym procesie oraz czy zmiany surowca, dostawcy, receptury, granulacji, wilgotności lub innych istotnych cech nie podważają reprezentatywności danych,
• jeżeli użyto danych literaturowych lub wartości zadanych przez użytkownika, sprawdź, czy założenia i wartości graniczne są jasno zapisane,
• przy wielu produktach/recepturach sprawdź, czy uwzględniono najgorszy wiarygodny scenariusz spośród wszystkich rzeczywiście dopuszczonych warunków pracy. Nie sprowadzaj tej oceny automatycznie do jednej wartości Kst.

Ścieżka dokumentacji i wykonania:

• oferta techniczna może potwierdzać założenia i wariant proponowany, ale nie jest sama w sobie dowodem wykonania,
• jeżeli ma to znaczenie, porównaj ofertę z zamówieniem/specyfikacją, późniejszymi notatkami i uzgodnieniami, dokumentacją końcową oraz rzeczywiście zamontowanym rozwiązaniem,
• jeżeli nie można ustalić, który wariant ostatecznie wykonano, wynik powinien pozostać „NIE WIEM”.

Dobierz zestaw danych do rodzaju rozwiązania. Przykładowo:

• odciążanie/tłumienie — poza właściwościami pyłu znaczenie mogą mieć objętość i geometria, ciśnienie i temperatura procesu, Pstat elementu odciążającego, p_red,max, konfiguracja połączeń oraz inne parametry wymagane przez konkretną metodę;
• inertyzacja — źródło wartości granicznego stężenia tlenu, przyjęty margines i wartość operacyjna, miejsca pomiaru oraz warunki procesowe;
• odporność na wybuch — wymagane ciśnienie/odporność chronionego układu, granice konstrukcyjne i elementy przyłączone;
• zapobieganie zapłonowi — parametry materiału i urządzenia właściwe dla mechanizmu zapłonu, np. temperatura, MIE, właściwości elektrostatyczne, grupa pyłu, EPL lub inne dane stosowane w konkretnym rozwiązaniu.

Jeżeli wartość jednego parametru wygląda poprawnie, nie traktuj tego jako automatycznego potwierdzenia całego doboru. Inżyniersko krytyczna bywa kombinacja właściwości materiału, geometrii, warunków procesu i ograniczeń produktu.

Zweryfikuj, czy zastosowane środki ochrony przed wybuchem są zgodne z dostępną dokumentacją oraz nie wykazują widocznych braków, uszkodzeń ani nieautoryzowanych zmian.

Podczas oględzin zwróć szczególną uwagę na:

• zgodność podstawowego sposobu wykonania środka ochrony z dokumentacją,
• kompletność wszystkich widocznych elementów,
• prawidłowość miejsca montażu,
• oznaczenia identyfikacyjne,
• widoczne uszkodzenia mechaniczne, korozję, deformacje i nieszczelności,
• prowizoryczne naprawy, obejścia oraz ślady nieautoryzowanych ingerencji,
• dostępność środka do przeglądów i konserwacji,
• dostępne zapisy przeglądów, konserwacji i serwisu.

Jeżeli widzisz wyłączoną funkcję, alarm, bypass, mostek albo brak gotowości, ustal aktualny stan procesu i powód. Sprawdź, czy urządzenie pracuje, jest odstawione do serwisu, pozostaje odizolowane lub znajduje się w innym kontrolowanym stanie. Jeżeli funkcja powinna być aktywna podczas bieżącej pracy, potwierdź jej rzeczywisty stan na dostępnych wskaźnikach, centrali lub wizualizacji — bez wykonywania specjalistycznej próby, jeśli nie należy ona do zakresu audytu.

Jako dowody można wykorzystać między innymi:

• dokumentację wykonawczą i powykonawczą,
• dokumentację producenta,
• instrukcje montażu, eksploatacji i konserwacji,
• protokoły odbioru,
• zapisy przeglądów i serwisu,
• oznaczenia urządzeń,
• oględziny instalacji,
• dokumentację fotograficzną.

Jeżeli do porównania z dokumentacją potrzebna jest odległość lub wymiar, można wykonać prosty pomiar orientacyjny. Wynik bliski wartości granicznej nie powinien być podstawą jednoznacznej oceny bez dokładniejszego sprawdzenia.

Zwracaj uwagę także na nieoczekiwane rozwiązania, brak oznaczeń, elementy nieujęte na schematach i informacje od obsługi. Jeżeli nie można rozstrzygnąć ich znaczenia w ramach oględzin, zapisz je jako zagadnienie do dalszej weryfikacji.

## Praktyczna dokumentacja fotograficzna

Jeżeli jest to bezpieczne i możliwe, przy nietypowym lub istotnym zabezpieczeniu wykonaj zestaw zdjęć pozwalający później odtworzyć sytuację:

• widok ogólny — zabezpieczenie razem z chronionym urządzeniem lub częścią procesu,
• identyfikacja — tabliczka, etykieta, typ/model lub inne oznaczenie,
• kontekst montażu — połączenia, przewód przed i za urządzeniem, podparcie, orientacja i najbliższe elementy instalacji,
• szczegół — uszkodzenie, korozja, zabrudzenie, obejście, nietypowa wstawka, przeszkoda albo inny element wymagający wyjaśnienia.

Nie rób zdjęcia wyłącznie „z bliska”, jeżeli później nie będzie wiadomo, gdzie dany element był zamontowany. Z drugiej strony nie wymagaj zdjęć z miejsc niedostępnych lub niebezpiecznych. Brak zdjęcia nie oznacza niezgodności.

## Cztery szybkie kroki przy każdym zabezpieczeniu

• Identyfikacja — co to jest, jaki producent/model i czy oznaczenie jest czytelne.
• Kontekst — co chroni, gdzie jest zamontowane, co znajduje się bezpośrednio przed i za nim.
• Stan — uszkodzenia, korozja, deformacja, zabrudzenie, poluzowanie, prowizoryczna naprawa, przeróbka albo brak elementu.
• Gotowość — jeżeli urządzenie ma wskaźnik, alarm, pozycję roboczą lub sygnalizację, sprawdź czy nie wskazuje oczywistego wyłączenia lub usterki; zawsze odnieś to do aktualnego stanu procesu.

Jeżeli audytor zna wymaganie i widoczny stan jednoznacznie mu przeczy, może stwierdzić niezgodność. Jeżeli obserwacja jedynie budzi wątpliwość, zrób zdjęcie i opisz, co trzeba później sprawdzić.

## Dodatkowe oględziny urządzeń i funkcji zapobiegających zapłonowi

Jeżeli ochrona zależy od urządzeń Ex albo od zapobiegania mechanicznym/elektrostatycznym źródłom zapłonu, podczas wstępnych oględzin zwróć uwagę na:

• czy można zidentyfikować oznaczenie urządzenia i powiązać je z miejscem zastosowania;
• widoczne uszkodzenia obudów, pokryw, dławnic, przewodów, uszczelnień lub elementów połączeniowych;
• przeróbki, otwarte wejścia, niezaślepione otwory albo elementy zastępcze niewiadomego pochodzenia;
• brak lub uszkodzenie wymaganych połączeń wyrównawczych/uziemień;
• widoczne oznaki tarcia, przegrzewania, niewspółosiowości, uszkodzeń łożysk, ocierania wirnika lub innych nieprawidłowości mechanicznych;
• stan czujników i funkcji nadzorujących temperaturę, poślizg, drgania lub podobne parametry, jeżeli są częścią koncepcji.

To jest screening audytu XP-01, a nie pełna inspekcja instalacji elektrycznych Ex ani pełna ocena urządzenia nieelektrycznego. Jeżeli do rozstrzygnięcia potrzebna jest kontrola według właściwej normy Ex, specjalistyczny pomiar lub demontaż, pozostaw zagadnienie do dalszej weryfikacji.

Sprawdź, czy istnieją dowody potwierdzające zastosowanie rozwiązania przewidzianego w koncepcji ochrony dla urządzeń wymagających odciążania wybuchu lub bezpłomieniowego odciążania wybuchu.

## 1) Dokumentacja ochrony przeciwwybuchowej

Sprawdź:

• Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem;
• dokumentację projektową;
• koncepcję ochrony przeciwwybuchowej;
• dokumentację zabezpieczeń.

Potwierdź:

• które urządzenia wymagają ochrony;
• jaki środek ochrony został przewidziany;
• dlaczego zastosowano określone rozwiązanie.

## 2) Zastosowane rozwiązanie

Sprawdź:

• czy urządzenie posiada przewidziane zabezpieczenie przeciwwybuchowe;
• czy jest to odciążanie klasyczne czy bezpłomieniowe;
• czy sposób zastosowania odpowiada lokalizacji urządzenia.

## 3) Warunki lokalizacji — wstępne oględziny

Na tym etapie przede wszystkim zwróć uwagę, gdzie rozwiązanie jest zabudowane i dokąd kierowane są skutki odciążenia. Nie wykonuj szczegółowej weryfikacji wymiarowej ani nie stosuj jednej ogólnej odległości do wszystkich produktów.

Dla klasycznego odciążania zwróć uwagę na:

• kierunek i widoczne miejsce wyrzutu;
• oczywiste przeszkody lub zmianę otoczenia względem dokumentacji;
• widoczną ekspozycję ludzi, ciągów komunikacyjnych, innych urządzeń lub materiałów palnych, jeżeli można ją ocenić z dostępnego miejsca.

Dla bezpłomieniowego odciążania zwróć uwagę na:

• lokalizację urządzenia i jego otoczenie;
• oczywiste przeszkody albo nietypowo małą przestrzeń wokół urządzenia;
• możliwość zidentyfikowania konkretnego produktu i dotarcia do jego instrukcji/warunków zastosowania.

Jeżeli coś budzi wątpliwość, odnotuj to i — jeżeli jest to łatwo i bezpiecznie możliwe — wykonaj zdjęcie pokazujące zabezpieczenie razem z chronionym urządzeniem oraz jego najbliższe otoczenie lub kierunek odciążania. Jeżeli wylot, dach albo inny element jest poza bezpiecznym dostępem lub polem widzenia, opisz ograniczenie zamiast zgadywać.

## Oczekiwane dowody

• Dokument Zabezpieczenia Przed Wybuchem;
• dokumentacja projektowa;
• schematy technologiczne;
• dokumentacja techniczna zastosowanego układu odciążania wybuchu;
• dokumentacja powykonawcza;
• oględziny instalacji;
• wywiad z użytkownikiem.

Poza dokumentacją uwzględnij obserwacje procesu, stan rzeczywisty, informacje od osób znających instalację oraz techniczne przesłanki ujawnione podczas audytu. Jeżeli wskazują one zagadnienie pominięte w dokumentacji, nie ignoruj go — ustal, jaka dodatkowa ocena lub źródło techniczne są potrzebne do rozstrzygnięcia.

Sprawdź dokumentację doboru odciążania dla konkretnego chronionego urządzenia. Oczekuj obliczeń, karty obliczeniowej albo raportu doborowego pozwalającego prześledzić dane wejściowe i wynik.

Zweryfikuj w szczególności:

• identyfikację chronionego urządzenia i zastosowanego rozwiązania,
• źródło i reprezentatywność Pmax, Kst oraz innych istotnych danych materiałowych,
• objętość i geometrię urządzenia,
• Pstat — jeżeli ma zastosowanie,
• wymaganą powierzchnię i konfigurację odciążania,
• długość, przekrój, przebieg i zmiany kierunku kanału odciążającego — jeżeli występuje — zgodnie z danymi przyjętymi w dokumentacji doborowej,
• warunki i ograniczenia konkretnego produktu,
• obliczone p_red,max,
• ciśnienie przyjęte jako dopuszczalne dla chronionego aparatu oraz relację p_red,max do tej wartości.

Podczas oględzin kanału nie wykonuj szczegółowej inwentaryzacji, jeżeli nie jest ona potrzebna do wstępnego porównania ze znaną dokumentacją. Zwróć uwagę na oczywiste różnice lub nietypową geometrię. Jeżeli dokładny wymiar lub przebieg ma znaczenie dla wyniku, pozyskaj rysunek, dokumentację powykonawczą, zdjęcie z właściwego miejsca albo wskaż potrzebę dokładnego pomiaru.

Oczekiwane dowody mogą obejmować:

• obliczenia lub raport doborowy,
• dokumentację projektową i powykonawczą,
• instrukcję producenta,
• deklarację zgodności oraz certyfikat z załącznikami, jeżeli dotyczą zastosowanego wyrobu,
• dokumentację chronionego aparatu pozwalającą ustalić dopuszczalne ciśnienie,
• badania lub inne identyfikowalne źródła danych materiałowych,
• PFD/P&ID, DWG/DXF, STEP/STP, zdjęcia i proste pomiary terenowe.

Audytor nie przelicza projektu. Sprawdza, czy obliczenia istnieją, dotyczą właściwej instalacji i opierają się na danych odpowiadających stanowi rzeczywistemu. Wynik orientacyjnego pomiaru bliski wartości granicznej wymaga dokładniejszej weryfikacji.

Jeżeli instalacja pracuje z więcej niż jednym produktem lub recepturą, ustal pełny rzeczywiście dopuszczony zakres pracy i sprawdź, czy obliczenia obejmują najgorszy wiarygodny scenariusz dla zastosowanego odciążania. Nie zakładaj automatycznie, że wystarczy wskazać najwyższe Kst.

Gdy dostępny jest raport laboratoryjny, porównaj bezpośrednio wartości przyjęte do obliczeń z raportem źródłowym i sprawdź, czy próbka odpowiada materiałowi występującemu w procesie.

Dodatkowo sprawdź, czy dokumentacja doboru odciążania odnosi się do rzeczywistych warunków początkowych procesu, jeżeli mogą wpływać na wynik, w szczególności do:

• ciśnienia i temperatury przed zapłonem;
• rzeczywistego Pstat i liczby/typu zamontowanych elementów odciążających;
• konfiguracji kanału odciążającego oraz wpływu jego długości, przekroju i zmian kierunku;
• przewidywanych skutków zewnętrznych: płomienia, gorących gazów, fali ciśnienia i wyrzutu produktu;
• sił reakcji/recoil i sposobu ich przeniesienia przez urządzenie, kanał, podpory i konstrukcję — jeżeli są istotne dla zastosowania;
• ograniczeń metody obliczeniowej lub producenta dla nietypowej temperatury, ciśnienia, tlenu, geometrii, mieszaniny hybrydowej albo innych warunków odbiegających od założeń standardowych.

Przejdź rozwiązanie od chronionego urządzenia przez element odciążający aż do miejsca, w którym skutki wybuchu mają zostać odprowadzone. Nie wykonuj na miejscu obliczeń projektowych ani prób zadziałania — celem jest porównanie stanu rzeczywistego z dokumentacją konkretnego rozwiązania i wychwycenie widocznych niezgodności lub przesłanek do dalszej weryfikacji.

• Zidentyfikuj zastosowane rozwiązanie
• ustal producenta, typ lub model panelu, klapy albo urządzenia bezpłomieniowego, jeżeli oznaczenie jest dostępne;
• wykonaj zdjęcie ogólne i zdjęcie tabliczki lub oznaczenia;
• ustal, z jaką dokumentacją techniczną, projektem i instrukcją producenta należy je porównywać;
• sprawdź, czy rzeczywisty wariant odpowiada dokumentacji zastosowanej dla danego urządzenia.

• Porównaj montaż i widoczny stan z dokumentacją Zwróć uwagę na:
• lokalizację i sposób zamocowania elementu odciążającego;
• wgniecenia, korozję, deformacje, nieszczelności, brakujące lub poluzowane elementy, ślady napraw i przeróbek;
• widoczną drogę otwarcia i przestrzeń działania;
• dodatkowe osłony, konstrukcje, izolację lub inne elementy mogące ograniczać otwarcie albo odprowadzenie skutków wybuchu;
• kompletność czujników otwarcia lub zadziałania, jeżeli są częścią rozwiązania;
• ślady wcześniejszego zadziałania, wymiany lub naprawy — w takim przypadku sprawdź dokumentację przywrócenia gotowości.

• Jeżeli zastosowano kanał odciążający
• porównaj widoczny przebieg kanału z dokumentacją;
• zwróć uwagę na długość, przekrój, redukcje, zmiany kierunku, deformacje, korozję, niedrożność oraz podparcie i mocowanie;
• udokumentuj dodatkowe elementy lub przebudowy wykonane po pierwotnym projekcie;
• sprawdź, gdzie kończy się kanał i czy otoczenie wylotu nie zostało zmienione w sposób wymagający ponownej oceny.

Nie stosuj jednej uniwersalnej dopuszczalnej długości ani liczby kolan. Wymagania zależą od konkretnego projektu i rozwiązania. Jeżeli kanał lub wylot nie są dostępne do bezpiecznych oględzin, odnotuj ograniczenie i poproś o rysunek, dokumentację powykonawczą, zdjęcia albo dodatkową kontrolę z właściwym dostępem.

• Jeżeli zastosowano bezpłomieniowe odciążanie Sprawdź w zakresie możliwym do oceny bez demontażu:
• stan obudowy i mocowania;
• widoczne uszkodzenia, korozję lub deformacje;
• nagromadzenie pyłu, produktu, wody lub lodu mogące ograniczać działanie;
• czy powierzchnia zatrzymująca płomień nie jest zasłonięta lub silnie zabrudzona;
• czy zachowano przestrzeń i sposób zabudowy wymagane dla konkretnego urządzenia;
• czy zastosowano właściwy zestaw elementów współpracujących, jeżeli wynika to z dokumentacji producenta.

Mała przestrzeń, osłona lub nietypowa zabudowa jest sygnałem do sprawdzenia instrukcji konkretnego modelu, a nie automatyczną podstawą do odpowiedzi „NIE”.

• Sprawdź otoczenie i warunki zastosowania Porównaj stan rzeczywisty z założeniami projektowymi. Zwróć uwagę na:
• miejsca przebywania ludzi, przejścia i drogi;
• sąsiednie urządzenia i konstrukcje;
• materiały palne lub składowanie w obszarze oddziaływania;
• nowe elementy zabudowy powstałe po wykonaniu zabezpieczenia;
• zmiany chronionego urządzenia, procesu lub materiału mogące wpływać na warunki zastosowania.

• Sprawdź utrzymanie i historię zmian Ustal:
• wymagane przez producenta częstotliwości i zakres kontroli lub serwisu;
• jakie kontrole wykonuje użytkownik pomiędzy serwisami;
• czy dostępne zapisy potwierdzają wykonanie wymaganych czynności;
• czy zgłaszane uszkodzenia i niezgodności zostały usunięte;
• czy po wymianie lub zmianie elementu można potwierdzić zgodność nowego wariantu z dokumentacją.

Przy protokole serwisowym sprawdzaj nie tylko datę i podpis, ale również zakres wykonanych czynności. Sam zapis „serwis wykonano” może nie wystarczyć, jeżeli nie wiadomo, co faktycznie sprawdzono.

• Zdjęcia i proste pomiary Jeżeli jest to bezpieczne i praktyczne, wykonaj:
• zdjęcie chronionego urządzenia i elementu odciążającego;
• zdjęcie oznaczenia;
• zdjęcie kierunku i otoczenia odciążania;
• zdjęcie kanału, jeżeli występuje;
• zdjęcie szczegółu budzącego wątpliwość.

Prosty pomiar taśmą lub dalmierzem może służyć do orientacyjnego porównania odległości lub wymiarów z dokumentacją. Jeżeli wynik jest bliski wartości granicznej albo od dokładnej wartości zależy ocena, wskaż potrzebę dokładniejszego pomiaru.

Zasada oceny:

• potwierdzona niezgodność z wymaganiem konkretnego rozwiązania — „NIE”;
• nietypowa zabudowa, niepokojący stan lub brak dokumentu bez wystarczającej podstawy do rozstrzygnięcia — „NIE WIEM”;
• brak widocznych i udokumentowanych rozbieżności w zakresie możliwym do oceny — „TAK”.

Przy kanałach odciążających i elementach wyrzutowych sprawdź również — w granicach oględzin — stan podparć, mocowań i konstrukcji przejmującej obciążenia. Luźne, osłabione lub przebudowane podparcie może mieć znaczenie nie tylko dla drożności kanału, ale także dla sił działających podczas zadziałania.

Przy bezpłomieniowym odciążaniu nie traktuj nazwy „bezpłomieniowe” jako informacji, że urządzenie nie oddziałuje na otoczenie. Porównaj z dokumentacją konkretnego produktu wymagane odległości i wolną przestrzeń oraz ograniczenia dotyczące temperatury, emisji gorących gazów/pyłu i wzrostu ciśnienia w pomieszczeniu. Jeżeli wpływ na pomieszczenie wymaga obliczenia lub specjalistycznej oceny, pozostaw ten punkt do weryfikacji zamiast oceniać go na oko.

Sprawdź, czy system tłumienia wybuchu został zastosowany na wszystkich urządzeniach i w miejscach, dla których wynika to z przyjętej koncepcji ochrony przeciwwybuchowej, dokumentacji technicznej lub innych udokumentowanych podstaw wymagania.

Podczas weryfikacji ustal:

• Podstawę wymagania zastosowania systemu:
• DZPW;
• koncepcję ochrony przeciwwybuchowej;
• ocenę ryzyka związanego z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej;
• dokumentację projektową;
• analizy techniczne;
• zalecenia lub rekomendacje wynikające z ocen bezpieczeństwa — jeżeli zostały przyjęte jako wymagane lub niezbędne dla ocenianej koncepcji ochrony.

• Zakres zastosowania systemu:
• które urządzenia procesowe wymagają zastosowania tłumienia wybuchu;
• które komory, przestrzenie lub połączenia technologiczne objęto zabezpieczeniem;
• czy zakres wskazany w dokumentacji odpowiada aktualnemu stanowi instalacji.

• Stan rzeczywisty instalacji:
• obecność systemu na urządzeniach wskazanych w dokumentacji;
• możliwość identyfikacji zastosowanego rozwiązania;
• zgodność oznaczeń urządzeń z dokumentacją;
• uwzględnienie zmian, modernizacji i nowych elementów instalacji.

Jako dowody można wykorzystać:

• DZPW;
• koncepcję ochrony przeciwwybuchowej;
• dokumentację projektową i powykonawczą;
• raporty z ocen i analiz bezpieczeństwa;
• dokumentację producenta zastosowanego systemu;
• dokumentację doboru;
• protokoły uruchomienia;
• dokumentację serwisową;
• oznaczenia urządzeń;
• oględziny instalacji;
• wywiad z użytkownikiem.

Na tym etapie nie oceniaj:

• prawidłowości doboru parametrów technicznych;
• czasu detekcji i zadziałania;
• rozmieszczenia elementów tłumiących;
• skuteczności działania systemu;
• poprawności obliczeń projektowych.

Te elementy powinny być oceniane w kolejnych pytaniach dotyczących doboru, wykonania i utrzymania systemu.

Poza dokumentacją uwzględnij obserwacje procesu, stan rzeczywisty, informacje od osób znających instalację oraz techniczne przesłanki ujawnione podczas audytu. Jeżeli wskazują one zagadnienie pominięte w dokumentacji, nie ignoruj go — ustal, jaka dodatkowa ocena lub źródło techniczne są potrzebne do rozstrzygnięcia.

Zacznij od pierwszych stron lub części identyfikacyjnej dokumentacji systemu. Sprawdź, czy wskazano:

• zakład lub lokalizację i obszar,
• chronione urządzenie albo część procesu,
• materiał lub produkt procesowy,
• podstawowe dane wejściowe i parametry przyjęte do doboru,
• identyfikację konkretnego systemu.

Następnie zweryfikuj dokumentację doboru lub projektu:

• raport, obliczenia lub inne opracowanie pokazujące podstawę doboru,
• objętość i geometrię chronionej przestrzeni,
• właściwości wybuchowe i źródło danych materiałowych,
• istotne parametry procesu,
• konfigurację systemu, liczbę i rozmieszczenie detektorów oraz elementów tłumiących,
• wynikowe p_red,max lub inne parametry ochrony i ich odniesienie do chronionego aparatu — jeżeli ma zastosowanie,
• uzasadnienie przyjętej konfiguracji oraz ocenę zmian instalacji.

Osobno sprawdź dokumentację produktu/systemu:

• instrukcje producenta,
• właściwe deklaracje zgodności,
• certyfikaty wraz z załącznikami i szczególnymi warunkami — jeżeli dotyczą zastosowanego rozwiązania,
• ograniczenia zastosowania i wymagania montażowe.

Podczas oględzin porównaj rzeczywiste elementy systemu z dokumentacją. Audytor nie wykonuje ponownie projektu ani prób wybuchowych; sprawdza prześledzalność i zgodność podstawy doboru z rzeczywistym zastosowaniem.

Źródło danych i zakres pracy:

• jeżeli istnieje raport z badań materiału, porównaj z nim parametry wpisane do dokumentacji systemu,
• sprawdź identyfikację i reprezentatywność próbki dla aktualnego procesu,
• jeżeli wykorzystano dane literaturowe lub wartości zadane przez użytkownika, sprawdź zapisane założenia i wartości graniczne,
• przy wielu produktach/recepturach sprawdź, czy konfiguracja systemu obejmuje najgorszy wiarygodny scenariusz spośród rzeczywiście dopuszczonych warunków pracy.

Dokumentacja konkretnego systemu powinna od początku pozwalać rozpoznać, czego dotyczy. Jeżeli pierwsze strony lub część identyfikacyjna wskazują zakład, obszar, chronione urządzenie/część procesu, materiał i podstawowe dane wejściowe, łatwiej zweryfikować, czy dalsze obliczenia, konfiguracja i dokumenty produktu odnoszą się do właściwej instalacji.

Dla łańcucha detekcja–sterowanie–tłumienie sprawdź również:

• przyjęte progi/parametry detekcji i ich związek z rzeczywistymi warunkami procesu;
• całkowity czas reakcji wymagany dla konkretnej konfiguracji, jeżeli jest elementem dokumentacji doboru;
• liczbę, typ, ilość środka i rozmieszczenie elementów tłumiących oraz pokrycie chronionej objętości;
• czy geometria wewnętrzna, wkłady, filtry, mieszadła, rurociągi lub inne przeszkody zostały uwzględnione, jeżeli mogą wpływać na detekcję lub rozprowadzenie środka;
• czy normalne pulsacje ciśnienia, rozruch, czyszczenie impulsowe lub inne stany procesu mogą wpływać na wiarygodność detekcji i czy zostały uwzględnione w projekcie;
• relację p_red,max do udokumentowanej odporności chronionego urządzenia, jeżeli parametr ten jest podstawą ochrony.

Najłatwiej przejść system w kolejności: chroniony aparat → detekcja → centrala sterująca → elementy wykonawcze i podanie środka tłumiącego. Nie otwieraj, nie rozbrajaj i nie wyzwalaj systemu tylko na potrzeby audytu.

• Zidentyfikuj system i jego aktualną konfigurację
• ustal producenta, typ systemu i chronione urządzenie;
• zidentyfikuj detektory, centralę, elementy wykonawcze oraz zbiorniki lub zasobniki środka tłumiącego — jeżeli występują w danej konstrukcji;
• wykonaj zdjęcie ogólne pokazujące rozmieszczenie elementów oraz zdjęcia tabliczek i oznaczeń;
• porównaj rzeczywisty zestaw elementów z dokumentacją projektową, powykonawczą i dokumentacją producenta.

Nie zakładaj jednej technologii dla wszystkich systemów. Widoczny brak elementu typowego dla innego rozwiązania nie jest sam w sobie niezgodnością.

• Sprawdź montaż i widoczny stan Zwróć uwagę na:
• położenie i mocowanie detektorów oraz elementów wykonawczych;
• zgodność króćców, połączeń i rozmieszczenia z dokumentacją;
• uszkodzenia mechaniczne, korozję, nieszczelności, ślady uderzeń, prowizoryczne naprawy lub nieudokumentowane przeróbki;
• stan przewodów, puszek, złączy i przepustów;
• widoczne odłączenia, zaślepienia, mostki lub inne ingerencje;
• drożność widocznych króćców i dysz w zakresie możliwym do oceny bez demontażu;
• stan mocowania zbiorników lub zasobników oraz dostępnych wskaźników ciśnienia lub gotowości, jeżeli występują.

Jeżeli odczyt wygląda nietypowo, zapisz go i porównaj z dokumentacją lub wyjaśnij z utrzymaniem ruchu. Nie diagnozuj stanu wyłącznie na podstawie wyglądu wskaźnika bez znajomości wymagań konkretnego systemu.

• Sprawdź uruchomienie i potwierdzenie aktualnej konfiguracji Poszukaj:
• protokołu pierwszego uruchomienia lub odbioru, jeżeli jest dostępny;
• późniejszych protokołów serwisowych potwierdzających aktualną konfigurację;
• wyników testów detekcji, centrali, elementów wykonawczych, sygnałów i interlocków — w zakresie wymaganym przez instrukcję lub procedurę serwisową;
• potwierdzenia, że czynności wymagające kompetentnego personelu wykonano przez właściwy serwis lub osoby uprawnione.

Sam brak starego protokołu pierwszego uruchomienia nie przesądza o niezgodności, jeżeli późniejsze wiarygodne zapisy w wystarczającym zakresie potwierdzają aktualny stan i wymagane funkcje.

• Sprawdź bieżący stan gotowości Jeżeli jest to możliwe bez ingerencji:
• sprawdź stan centrali lub HMI;
• odnotuj alarmy, usterki, wyłączone strefy, tryb testowy, override lub inne wskazania ograniczenia funkcji;
• jeżeli system jest wyłączony, ustal czy chroniony proces również jest bezpiecznie odstawiony;
• jeżeli sygnał gotowości lub usterki jest przekazywany do systemu zakładowego, poproś o pokazanie miejsca jego prezentacji.

Nie wymuszaj alarmu ani zadziałania systemu tylko po to, aby wykonać audyt.

• Sprawdź utrzymanie i serwis Ustal:
• wymagane częstotliwości i zakres serwisu okresowego;
• kontrole wykonywane przez użytkownika pomiędzy serwisami;
• sposób zapisywania lub automatycznego monitorowania tych kontroli;
• historię usterek, napraw, wymiany elementów i wcześniejszych zadziałań;
• czy po większej ingerencji lub zadziałaniu wykonano wymagane czynności przywrócenia systemu do pracy.

Zakres serwisu jest ważniejszy niż sama informacja „serwis wykonano”. Sprawdź, czy protokół obejmuje elementy i funkcje wymagane przez dokumentację konkretnego systemu.

• Sterowanie, stany uszkodzeniowe i interlocki Na podstawie dokumentacji i dostępnych zapisów ustal:
• reakcję systemu na utratę zasilania lub medium potrzebnego do działania;
• sposób sygnalizacji usterki lub braku gotowości;
• wymagane interlocki z instalacją technologiczną;
• zatrzymanie podawania produktu lub części procesu, jeżeli przewidziano taką funkcję;
• warunki resetu i ponownego uruchomienia po zadziałaniu lub usterce.

Audytor nie ma wykonywać samodzielnie prób wymagających procedury serwisowej. Jeżeli nie ma dowodu potwierdzającego wymagane funkcje, wskaż potrzebę ich weryfikacji przez kompetentny serwis.

• Zmiany, zdjęcia i pomiary Jeżeli wymieniano elementy, ustal poprzedni i obecny typ lub model oraz sprawdź, czy zmiana została objęta właściwą dokumentacją. Jeżeli zmieniono chronione urządzenie, materiał, parametry procesu lub rozmieszczenie elementów systemu, sprawdź, czy oceniono wpływ tej zmiany.

Prosty pomiar taśmą lub dalmierzem może pomóc orientacyjnie porównać rozmieszczenie i odległości z dokumentacją. Jeżeli wartość jest bliska granicy określonej dla konkretnego rozwiązania albo ma rozstrzygające znaczenie, wskaż potrzebę dokładniejszego pomiaru.

Zasada oceny:

• potwierdzona niezgodność montażu, konfiguracji, gotowości lub wymaganego utrzymania — „NIE”;
• brak dowodu, dokumentacji lub możliwości rozstrzygnięcia — „NIE WIEM”;
• brak stwierdzonych rozbieżności przy wystarczających dowodach — „TAK”.

Przy systemie aktywnym sprawdź także ciągłość funkcji bezpieczeństwa w stanach innych niż normalna produkcja:

• co dzieje się po utracie zasilania, ciśnienia/medium lub komunikacji z elementem systemu;
• czy usterka, bypass albo wyłączenie serwisowe są wykrywane i sygnalizowane;
• czy stan braku gotowości blokuje lub zatrzymuje proces, jeżeli wymaga tego koncepcja;
• jakie są warunki resetu i ponownego uruchomienia oraz czy nie można łatwo wznowić pracy z niegotowym systemem;
• czy zapisy serwisowe obejmują wymagane testy elementów detekcji, sterowania i wykonawczych, a nie wyłącznie oględziny pojedynczych komponentów.

Sprawdź, czy istnieją dowody potwierdzające, że zakres zastosowanej izolacji wybuchu wynika z przyjętej koncepcji ochrony przeciwwybuchowej oraz obejmuje drogi propagacji wskazane w ocenie ryzyka lub przyjętej koncepcji jako wymagające izolacji.

Zweryfikuj w szczególności:

• Dokumentację dotyczącą koncepcji ochrony:
• dokument zabezpieczenia przed wybuchem;
• ocenę ryzyka związanego z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej;
• dokumentację projektową;
• analizę zagrożeń procesu;
• schematy technologiczne instalacji;
• dokumentację zmian i modernizacji.

Sprawdź, czy dokumentacja określa:

• urządzenia wymagające izolacji;
• połączenia technologiczne wymagające zabezpieczenia;
• kierunki możliwej propagacji wybuchu;
• zastosowane rozwiązania izolacyjne.

• Rzeczywiste połączenia instalacji:

Zweryfikuj rzeczywisty przebieg połączeń pomiędzy urządzeniami, w szczególności:

• rurociągi technologiczne;
• kanały odpylania;
• przewody transportu pneumatycznego;
• transport mechaniczny;
• punkty przesypowe;
• połączenia wykonane podczas modernizacji.

Sprawdź, czy rzeczywisty przebieg połączeń odpowiada dokumentacji.

• Zastosowane środki izolacji:

Zweryfikuj, czy w miejscach wymagających ochrony zastosowano przewidziane rozwiązania, takie jak:

• aktywne bariery izolacyjne wykorzystujące środek tłumiący;
• klapy lub zawory izolujące wybuch;
• szybko działające systemy odcięcia;
• inne rozwiązania przewidziane w przyjętej koncepcji ochrony.

Nie oceniaj na tym etapie szczegółowych parametrów urządzenia ani prawidłowości jego doboru — te elementy powinny być oceniane w kolejnych pytaniach.

• Zmiany w instalacji:

Sprawdź, czy:

• wykonane modernizacje zostały poddane ponownej ocenie;
• nowe połączenia nie stworzyły dodatkowych dróg propagacji wybuchu;
• zmiany procesowe zostały uwzględnione w dokumentacji ochrony przeciwwybuchowej.

• Oględziny instalacji:

Podczas wizji lokalnej sprawdź:

• czy istnieją nieudokumentowane połączenia;
• czy występują obejścia zabezpieczeń;
• czy rzeczywisty układ odpowiada dokumentacji;
• czy elementy izolacji znajdują się w miejscach wskazanych w dokumentacji.

Oczekiwane dowody:

• dokument zabezpieczenia przed wybuchem;
• ocena ryzyka związanego z możliwością wystąpienia atmosfery wybuchowej;
• koncepcja ochrony przeciwwybuchowej;
• dokumentacja projektowa;
• schematy technologiczne;
• właściwa dokumentacja techniczna zastosowanych systemów izolowania wybuchu;
• raporty i analizy zagrożeń;
• dokumentacja powykonawcza;
• dokumentacja zmian i modernizacji;
• oględziny instalacji;
• wywiad z osobami odpowiedzialnymi za proces i utrzymanie ruchu.

Ocena powinna potwierdzić, że izolację wybuchu rozpatrzono jako element ochrony całej ocenianej instalacji i jej połączeń, a nie jako pojedyncze urządzenie niezależne od pozostałych elementów.

Poza dokumentacją uwzględnij obserwacje procesu, stan rzeczywisty, informacje od osób znających instalację oraz techniczne przesłanki ujawnione podczas audytu. Jeżeli wskazują one zagadnienie pominięte w dokumentacji, nie ignoruj go — ustal, jaka dodatkowa ocena lub źródło techniczne są potrzebne do rozstrzygnięcia.

• Najpierw zidentyfikuj rzeczywiście zamontowane urządzenie lub system:
• odczytaj tabliczkę znamionową lub inne trwałe oznaczenie, jeżeli jest dostępne,
• zanotuj producenta, typ lub model i dane identyfikacyjne,
• wykonaj zdjęcie oznaczenia i miejsca montażu,
• jeżeli dostęp jest utrudniony lub odczyt niemożliwy, zapisz to jako ograniczenie audytu i poszukaj zdjęć lub dokumentów pozwalających na identyfikację.

• Następnie sprawdź dokumentację konkretnego rozwiązania:
• dokumentację doboru lub projektową,
• instrukcję producenta jako podstawowe źródło warunków montażu i stosowania,
• właściwą deklarację zgodności,
• certyfikat wraz z załącznikami i szczególnymi warunkami — jeżeli dotyczą danego wyrobu,
• dokumentację powykonawczą i zmian.

• Porównaj z rzeczywistą instalacją tylko parametry istotne dla konkretnego modelu, np.:
• miejsce, stronę i orientację montażu,
• kierunek normalnego przepływu i możliwej propagacji wybuchu,
• średnicę, geometrię i długości przewodu,
• wymagane odległości,
• parametry procesu i materiału,
• pozostałe ograniczenia producenta.

Nie przenoś wymagań z innego produktu. Jeżeli do orientacyjnego sprawdzenia potrzebny jest wymiar, można użyć taśmy lub dalmierza; wynik bliski wartości granicznej wymaga dokładniejszego pomiaru.

## Parametry, które często różnią się między modelami

Nie wszystkie poniższe pozycje dotyczą każdego urządzenia, ale przy klapach i innych urządzeniach izolacyjnych warto sprawdzić w instrukcji lub certyfikacie konkretnego modelu, czy określono:

• minimalną i maksymalną odległość od chronionego urządzenia,
• dopuszczalną liczbę, położenie i geometrię kolan, trójników, redukcji albo innych elementów przewodu,
• dopuszczoną orientację: poziomą, pionową lub pochyloną,
• konfigurację PULL/PUSH, stronę czystą/brudną i zależność od kierunku przepływu oraz kierunku możliwej propagacji,
• wymagany tryb położenia klapy lub mechanizmu utrzymującego ją w pozycji roboczej, jeżeli ma zastosowanie,
• maksymalne zredukowane ciśnienie wybuchu (p_red,max) oraz wymagania dotyczące odporności ciśnieniowej chronionego urządzenia i odcinka przewodu — jeżeli są określone dla danego rozwiązania,
• minimalną objętość chronionego aparatu, dopuszczalną prędkość przepływu i stężenie pyłu, jeżeli są ograniczone,
• zakres materiałów lub pyłów i ograniczenia dla pyłów metalicznych, mieszanin hybrydowych, włóknistych lub innych szczególnych materiałów,
• zakres temperatur i ciśnień roboczych,
• wymagania dotyczące podparcia, obciążeń, drgań, uziemienia i dostępu do kontroli,
• wymagane czujniki położenia, blokady, czujniki nagromadzenia pyłu albo inne wyposażenie pomocnicze — jeżeli są częścią certyfikowanej konfiguracji.

Ta lista służy jako podpowiedź, gdzie szukać ograniczeń. Nie wpisuj do wyniku uniwersalnych liczb zaczerpniętych z innego producenta: produkty spełniające te same normy mogą mieć zupełnie inne zakresy zastosowania.

Dla każdego punktu izolacji odpowiedz dodatkowo na cztery pytania:

• Z którego miejsca może nadejść wybuch i w którym kierunku może się propagować?
• Czy zastosowane urządzenie jest skuteczne właśnie w tym kierunku i przy rzeczywistym kierunku przepływu procesu?
• Czy zakres badania/doboru obejmuje rzeczywistą prędkość przepływu, stężenie lub obciążenie pyłem, geometrię, temperaturę, ciśnienie i inne ograniczenia produktu?
• Czy dokumentacja uwzględnia wpływ aparatu źródłowego i zastosowanego tam odciążania, tłumienia albo odporności na wybuch na warunki docierające do izolacji?

W szczególności:

• dla zaworu klapowego wg EN 16447 nie zakładaj ochrony w kierunku normalnego przepływu procesu; potwierdź orientację i kierunek scenariusza;
• ustal, czy rozwiązanie izoluje płomień, ciśnienie, czy określony zakres oddziaływań zgodnie z dokumentacją — nie dopisuj funkcji, której producent/system nie deklaruje;
• uwzględnij możliwość prekompresji i przyspieszenia płomienia w przewodzie, jeżeli ma znaczenie dla zakresu doboru;
• nie zaliczaj zwykłej śluzy, ślimaka, wentylatora lub przepustnicy do izolacji bez dokumentu potwierdzającego funkcję ochronną i dopuszczalny zakres zastosowania.

Przejdź system izolowania wybuchu od chronionego urządzenia przez połączenie technologiczne do urządzenia izolującego i krótkiego odcinka instalacji po jego drugiej stronie. Nie stosuj jednej uniwersalnej reguły dla wszystkich klap, zaworów i aktywnych systemów izolowania wybuchu — warunki montażu zależą od konkretnego rozwiązania.

• Zidentyfikuj urządzenie i dokumentację
• ustal producenta, typ lub model oraz chronione połączenie;
• wykonaj zdjęcie ogólne i zdjęcie tabliczki lub oznaczeń;
• odczytaj kierunek przepływu, kierunek działania lub pozycję montażową, jeżeli są oznaczone;
• powiąż urządzenie z właściwą instrukcją producenta, dokumentacją doboru i dokumentacją powykonawczą.

• Porównaj rzeczywisty montaż z dokumentacją Sprawdź:
• miejsce montażu względem chronionego aparatu;
• odległość od aparatu i innych elementów, jeżeli ma znaczenie dla konkretnego rozwiązania;
• orientację i kierunek działania;
• średnicę i geometrię przewodu;
• elementy znajdujące się pomiędzy aparatem a izolacją: kolana, trójniki, redukcje, przepustnice, kompensatory, wstawki elastyczne lub inne urządzenia;
• krótki odcinek przewodu bezpośrednio za urządzeniem;
• podparcie urządzenia i przewodów po obu stronach;
• dostęp do tabliczki, wskaźników, elementów rewizyjnych i serwisowych.

Nietypowa odległość, wstawka elastyczna, duża liczba kolan, montaż w ścianie lub inne niestandardowe wykonanie nie jest automatycznie niezgodnością. Udokumentuj je i porównaj z wymaganiami konkretnego modelu.

• Oceń stan możliwy do sprawdzenia podczas oględzin Zwróć uwagę na:
• korozję, zużycie ścierne, deformacje i nieszczelności;
• osad pyłu lub ciało obce w rejonie części ruchomych i zamknięcia;
• uszkodzenia mechaniczne, luzy, rozosiowanie kołnierzy, ugięcie lub skręcenie przewodu;
• brakujące elementy, prowizoryczne naprawy, spawanie lub inne ingerencje;
• widoczne drgania lub niepewne mocowanie;
• stan wskaźnika położenia, czujnika lub sygnalizacji, jeżeli urządzenie je posiada.

Nie otwieraj i nie poruszaj mechanizmu wyłącznie na potrzeby audytu.

• Uwzględnij rodzaj systemu Dla pasywnych klap i zaworów sprawdź w zakresie właściwym dla konkretnego modelu:
• możliwość swobodnego ruchu elementu;
• kierunek i pozycję montażową;
• warunki dotyczące przepływu i możliwej propagacji;
• dostępność wymaganych kontroli.

Dla szybko działających zaworów, zasuw lub innych systemów aktywnych dodatkowo sprawdź:

• elementy wykonawcze i sterowanie;
• sygnalizację gotowości i usterek;
• wymagane interlocki;
• reakcję na utratę zasilania lub medium roboczego;
• warunki resetu i ponownego uruchomienia.

Dla aktywnej izolacji wykorzystującej środek tłumiący uwzględnij również wymagania dotyczące zasobników, detekcji, elementów wykonawczych i serwisu właściwe dla konkretnego systemu.

• Sprawdź utrzymanie i historię zmian Ustal:
• wymagane przez instrukcję częstotliwości i zakres kontroli oraz serwisu;
• kontrole wykonywane przez użytkownika pomiędzy serwisami;
• dostępne protokoły przeglądów, konserwacji i napraw;
• działania wykonane po wcześniejszym zadziałaniu systemu;
• zmiany przewodów, geometrii, elementów instalacji lub samego urządzenia.

Przy protokole serwisowym sprawdzaj zakres wykonanych czynności, a nie tylko datę i podpis. Jeżeli producent wymaga po zadziałaniu określonej kontroli, rewizji lub wymiany elementów, sprawdź potwierdzenie jej wykonania.

• Zdjęcia i proste pomiary Jeżeli jest to bezpieczne, wykonaj:
• widok ogólny z chronionym aparatem i urządzeniem izolującym;
• widok przewodu pomiędzy nimi i bezpośrednio za urządzeniem;
• zdjęcie tabliczki, oznaczeń i ewentualnego wskaźnika pozycji;
• zdjęcie elementu budzącego wątpliwość, np. podparcia, przejścia przez ścianę, korozji, osadu, uszkodzenia lub nietypowego połączenia.

Prosty pomiar orientacyjny może pomóc porównać odległość lub wymiar z dokumentacją. Jeżeli wynik jest bliski wartości granicznej albo od dokładnej wartości zależy ocena, wskaż potrzebę dokładnego pomiaru.

Jeżeli tabliczka lub istotny element są niedostępne, odnotuj ograniczenie i poproś o wiarygodne zdjęcie, dokumentację serwisową lub dodatkowe oględziny z bezpiecznym dostępem.

Zasada oceny:

• potwierdzona niezgodność z wymaganiem konkretnego urządzenia lub brak wymaganej kontroli — „NIE”;
• nietypowa zabudowa lub brak wystarczającej dokumentacji bez możliwości rozstrzygnięcia — „NIE WIEM”;
• brak stwierdzonych rozbieżności przy wystarczających dowodach — „TAK”.

Dla pasywnych zaworów/klap izolujących sprawdź szczególnie:

• orientację względem rzeczywistego kierunku przepływu i kierunku chronionej propagacji;
• czy pozycja spoczynkowa i swoboda ruchu elementu odpowiadają dokumentacji;
• zabrudzenie, oblepienie, korozję, deformacje lub elementy mogące zablokować zamknięcie;
• czy nie wprowadzono zmian przepływu albo pracy instalacji, które odwróciły lub zasadniczo zmieniły kierunek scenariusza.

Jeżeli dokumentacja wskazuje, że po drugiej stronie izolacji może pozostać istotne oddziaływanie ciśnieniowe, sprawdź czy jest ono uwzględnione w koncepcji urządzenia chronionego dalej. Audytor nie oblicza tej fali ponownie, ale nie powinien utożsamiać „zatrzymania płomienia” z automatycznym brakiem oddziaływania ciśnienia.

Potraktuj ten punkt jako końcowe zestawienie wcześniejszych ustaleń w sprawdzonym zakresie. Nie wykonuj ponownie szczegółowych kontroli z wcześniejszych pytań. Wykorzystaj ich wyniki, aby sprawdzić, czy pomiędzy procesem, wymaganymi funkcjami ochronnymi i stanem rzeczywistym nie pozostaje istotny brak, niespójność lub nierozstrzygnięte powiązanie.

• Rzeczywisty proces i dokumentacja
• prześledź etapy procesu, materiały i istotne warunki pracy, w tym rozruch, zatrzymanie, opróżnianie, czyszczenie, zatory, zmianę produktu, ponowny rozruch i inne stany przejściowe lub zakłóceniowe istotne dla zagrożenia,
• porównaj opis procesu, DZPW, ocenę ryzyka, schematy i stan rzeczywisty,
• uwzględnij zmiany materiałowe, procesowe, organizacyjne i techniczne.

• Wymagane funkcje ochronne Sprawdź, czy z dokumentacji wynika:
• które części procesu, obszary lub urządzenia wymagają określonej funkcji ochronnej,
• gdzie wymagane jest ograniczanie skutków wybuchu,
• które połączenia lub drogi propagacji wskazano jako wymagające ochrony,
• jakie funkcje pełnią zastosowane zabezpieczenia.

• Stan rzeczywisty Porównaj wymagania z instalacją i sposobem jej pracy:
• czy wymagane zabezpieczenia rzeczywiście są zastosowane,
• czy po zmianach procesu lub instalacji nie pozostała istotna kwestia wymagająca ponownej oceny,
• czy rozwiązania znajdują się tam, gdzie przewiduje je aktualna dokumentacja.

• Współdziałanie zabezpieczeń Zweryfikuj wzajemne powiązanie właściwych dla danej instalacji rozwiązań, np. odciążania, tłumienia, izolacji oraz współpracujących funkcji sterowania. Sprawdź, czy działanie jednego zabezpieczenia nie powoduje utraty wymaganej funkcji innego.

Jeżeli projekt łączy odciążanie z izolacją albo inne środki, sprawdź, czy projektant uwzględnił ich wzajemny wpływ na parametry istotne dla ochrony, jeżeli ma to zastosowanie. Wstępny audyt nie wykonuje tych obliczeń ponownie.

• Sterowanie i reakcja procesu Jeżeli wynika to z koncepcji lub dokumentacji właściwych urządzeń i systemów, sprawdź:
• sygnały zadziałania, usterki i braku gotowości,
• wymagane interlocki,
• zatrzymanie podawania materiału lub odpowiednich etapów procesu,
• zachowanie przy utracie zasilania lub medium systemu aktywnego,
• warunki resetu i ponownego uruchomienia.

• Mieszaniny hybrydowe — jeżeli występują Sprawdź, czy rzeczywisty scenariusz pył + gaz lub para został rozpoznany oraz czy dane wejściowe, zakres zastosowania i dobór zabezpieczeń odnoszą się do tego scenariusza albo mają odrębne techniczne uzasadnienie.

Oczekiwane dowody:

• DZPW wraz z oceną ryzyka stanowiącą podstawę jego sporządzenia,
• opis procesu, instrukcje i dane procesowe,
• dokumentacja koncepcji ochrony — jeżeli istnieje jako osobne opracowanie — oraz materiały techniczne stanowiące podstawę lub uzupełnienie DZPW,
• aktualne PFD/P&ID i schematy technologiczne,
• dokumentacja projektowa i powykonawcza,
• dokumentacja techniczna właściwych urządzeń i systemów, certyfikaty z załącznikami i raporty lub karty doboru,
• dokumentacja zmian (MoC), jeżeli jest stosowana,
• DWG/DXF, STEP/STP i fotografie — jeżeli pomagają prześledzić stan rzeczywisty,
• oględziny i obserwacja procesu oraz rozmowy z użytkownikiem.

• Ustalenia spoza dokumentacji Uwzględnij istotne informacje, które pojawiły się podczas audytu, nawet jeśli nie są opisane w DZPW: obserwacje procesu, rozmowy z obsługą i utrzymaniem ruchu, wcześniejsze zalecenia, historię zdarzeń oraz techniczne przesłanki wynikające z wiedzy audytora. Dla każdej takiej przesłanki określ, czy została potwierdzona, czy wymaga dalszej weryfikacji. Nie traktuj materiałów internetowych lub ogólnej publikacji jako samodzielnego dowodu zgodności konkretnego rozwiązania — wykorzystaj je do dotarcia do właściwego źródła technicznego.

• Dostępność i prześledzalność rozproszonej dokumentacji Koncepcja może być rozłożona na kilka dokumentów i opracowań różnych podmiotów. Sprawdź, czy można je zebrać i powiązać z aktualnym procesem oraz stanem rzeczywistym. Przy rozwiązaniach zmienianych na etapie zakupu lub wykonania pomocne może być prześledzenie oferty, zamówienia lub specyfikacji, notatek i uzgodnień technicznych, dokumentacji końcowej oraz stanu rzeczywistego. Brak jednego dodatkowego zbiorczego opracowania technicznego nie jest sam w sobie niezgodnością. Problemem jest brak możliwości odtworzenia aktualnego rozwiązania w sprawdzonym zakresie lub brak możliwości jednoznacznego wskazania wymaganego DZPW.

• Styki odpowiedzialności i dostawców Jeżeli ochronę projektowało, dobierało lub wykonywało kilka podmiotów, sprawdź miejsca, w których ich rozwiązania się łączą. Porównaj przyjęte przez nich założenia dotyczące procesu, sposobu przemieszczania materiału i możliwej propagacji wybuchu, danych wejściowych, funkcji poszczególnych zabezpieczeń oraz wymaganych sygnałów i reakcji procesu. Prawidłowa dokumentacja każdego zakresu oddzielnie nie wystarcza, jeżeli założenia przyjęte na ich styku są niespójne albo nie można ich ze sobą powiązać. Zadaniem audytu wstępnego jest wykrycie takich rozbieżności i wskazanie zakresu wymagającego dalszej weryfikacji, a nie ponowne wykonywanie projektowej koordynacji całego rozwiązania.

• Fotograficzne odtworzenie węzła — pomocniczo Jeżeli dokumentacja jest rozproszona albo schematy nie pokazują aktualnego stanu, wykorzystaj zdjęcia do odtworzenia rzeczywistego ciągu: urządzenie procesowe → połączenia → zabezpieczenie → kolejny aparat lub punkt graniczny. Szczególnie wartościowe są zdjęcia szerokie pokazujące wzajemne położenie elementów, uzupełnione zdjęciami tabliczek i pojedynczych nietypowych szczegółów. Fotografie mają pomóc wykryć brakujące połączenie, zmianę, styk odpowiedzialności lub element niewidoczny w dokumentacji; nie zastępują projektu ani obliczeń.

• Właściwości pyłu i zmienność procesu Na końcu sprawdź, czy kluczowe dane materiałowe używane w różnych częściach dokumentacji i doboru odnoszą się do tego samego rzeczywistego materiału lub scenariusza. Zwróć szczególną uwagę na drobne frakcje z filtrów i cyklonów, materiał po mieleniu lub suszeniu, zmiany wilgotności, receptury i segregację. Jeżeli różne zabezpieczenia dobrano na różne zestawy danych, ustal czy jest to technicznie uzasadnione.

• Warstwy pyłu, tlenie i wtórny wybuch Sprawdź, czy dostępna ocena i dokumentacja obejmują miejsca rzeczywistego odkładania się pyłu, możliwość jego ponownego wzbudzenia oraz, dla materiałów i warunków, w których jest to wiarygodne, samozagrzewanie, tlenie i transport gorących cząstek. Zwróć uwagę na elementy wysoko położone, konstrukcje, kanały, obudowy i miejsca trudne do sprzątania, z których nagromadzony pył może uczestniczyć w zdarzeniu wtórnym.

• Źródła zapłonu i urządzenia Ex Upewnij się, że zestawienie ustaleń nie ogranicza się do zabezpieczeń skutków wybuchu. Sprawdź, czy nie pozostała nierozstrzygnięta kwestia dotycząca źródła zapłonu: mechanicznego, elektrycznego, elektrostatycznego, cieplnego lub procesowego. Jeżeli szczegółowa weryfikacja urządzeń Ex wykracza poza XP-01, wskaż ją jako odrębne działanie zamiast przyjmować zgodność bez dowodu.

• Drogi rozprzestrzeniania poza głównym ciągiem Prześledź odpylanie, wspólne kolektory, stronę czystą filtrów, ewentualny powrót oczyszczonego powietrza, bypassy, odpowietrzenia i inne połączenia. Sprawdź, czy nie istnieje technicznie istotna droga przeniesienia pyłu, gorących cząstek, płomienia lub ciśnienia, która nie została uwzględniona w dostępnej ocenie lub dokumentacji ochrony.

• Metody ochrony nieuwzględnione w blokach szczegółowych Jeżeli instalacja wykorzystuje odporność na wybuch, inertyzację, kontrolę źródeł zapłonu albo inne rozwiązanie, które nie ma osobnego pytania P10–P18, nie pomijaj go przy końcowym zestawieniu ustaleń. Potwierdź jego dokumentowaną funkcję, podstawowe parametry, warunki zastosowania i interfejsy z pozostałymi warstwami ochrony. Jeżeli wymaga specjalistycznej walidacji poza zakresem XP-01, odnotuj to jawnie.